B-ELO (ELO rejting sistem u bilijaru)

ELO je superioran rejting sistem koji se koristi pre svega u šahu ali i u mnogim drugim individualnim sportovima, koriste ga i ATP i WTA u tenisu.

U pozadini ELO sistema je princip da trenutna ocena igrača zavisi od procene njegove snage, a svaki meč ili turnir omogućava da ažuriramo tu procenu. Generalno, ako igrač pobedi njegov rejting raste, ako izgubi njegov rejting opada.

B-ELO je ELO sistem ocenjivanja igrača primenjen na bilijar i u upotrebi je od januara 2023. godine na našem sajtu. Ideja je da svi igrači bez obzira na klub, sredinu, grad imaju određen rejting u jednakim merama tj. igač rejtinga 500 u Subotici je jednak igraču rejtinga 500 u Novom Sadu, Beogradu Čačku ili Vranju.

B-ELO se ističe u određivanju vrednosti za koliko bi rejting trebalo da se poveća ili smanji. Postoje tri glavne promenljive koje se uzimaju u obzir: broj mečeva koje igrač odigra, kvalitet protivnika i ostvareni rezultat. Što više mečeva igrač odigra - ocena igrača je realnija.

Ove promenljive utiču isto onako kako inače već razmišljamo o snazi igrača. Što više znamo o igraču, manje ćemo promeniti mišljenje na osnovu jednog meča. Slično tome, svoje mišljenje prilagođavamo na osnovu kvaliteta protivnika.

B-ELO sistem daje preciznu numeričku vrednost (400-900 poena) odnosno listu igrača po rejtingu na osnovu njihovih dosadašnjih odigranih mečeva na turnirima.

Problem

U situaciji kada u klubovima postoji velika razlika u kvalitetu igrača npr. od A do D klase tj. od profesionalaca do početnika, problem je organizovanje takmičarskih turnira na kojima će i jedni i drugi imati interes i želju da učestvuju. Lošiji igrači uglavnom budu frustrirani nemogućnošću ostvarivanja dobrog rezultata, pa čak i da presede ceo meč, za razliku od boljih igrača koji nemaju motiv da odigraju maksimalno skoncentrisano i na svom nivou, već mogu da se zadovolje i slabijom igrom koja ih dovodi do pobede. Na takvim turnirima uglavnom pobeđuju isti igrači što ostale odbija od učestvovanja.

Svakako da slabiji igrač treba da igra sa boljima od sebe jer ima šta u takvim mečevima da nauči i samo tako može da napreduje. Sa druge strane, bolji igrač bi uvek trebao da igra zapravo sa samim sobom tj. igra svoju igru bez obzira na protivnika koji je sa druge strane stola.

Jedno od rešenja u takvim situacijama je organizovanje Hendikep turnira gde slabiji igrač dobija određeni broj partija u startu (prednosti) time se njegova šansa za pobedom povećava odnosno izjednačava sa šansom za pobedom od strane boljeg igrača. Ovime se dobija da slabiji igrači vide svoju šansu za ostvarivanjem pozitivnog rezultata odnosno bolji igrači imaju obavezu za ozbiljnijim pristupom u igri kao da igraju sa sebi ravnim igračem. Slabiji igrači dobijaju šansu da osvoje turnir što svakako može da doprinese njihovoj motivaciji za napredovanjem i daljem usavršavanju igre.

Problem je kako odrediti koliki je hendikep u partijama. Nije isto dati 3 od 9 i 3 od 7, bolji igrač će u dužem setu imati veće šanse za pobedu. Ukoliko su igrači klasifikovani moguće je izračunati razliku u kvalitetu igrača i odrediti hendikep. Ali ako je mali broj grupa u koje se igrači svrstavaju onda je teško odrediti razliku u kvalitetu između igrača. Najčešća podela je na 10 do 12 grupa, ali sigurno i između igrača u jednoj grupi postoji razlika npr. igrač koji je upravo iz niže C2 ušao u C3 grupu i igrač koji je svojim kvalitetom na granici da pređe iz C3 u višu B1 grupu.

Takođe, na hendikep turnirima vrlo često bolji igrači smatraju da su pod velikom tenzijom ili uskraćeni u igri zbog toga što su jednostavno bolji. Takođe postoji opasnost da slabiji igrači budu zadovoljni svojim uspesima, u igri u kojoj su dobijali nekoliko koraka prednosti tj. da bez želje za napretkom budu uljuljkani u svoje pobede nad značajno boljim igračima.

Drugo rešenje je da se prosto razdvoje turniri za početnike-amatere i turniri za polu-profesionalce tj. da se hendikep koristi samo za igrače koji su u amaterskoj kategoriji.

B-ELO rejting sistem je numerički, od 400 poena pa na više i omogućava određivanje fine razlike između igrača, što se može u direktnom meču preračunati u određeni broj partija hendikepa tj. koliko je partija realno da igrač ostvari na meču.

Dakle, svaki igrač ima cilj koji treba da ostvari. Za boljeg igrača to je pre svega pobeda, za slabijeg igrača to je određeni broj osvojenih partija. U odnosu u kojoj meri je ostvaren ovaj cilj igrači dobijaju nagradu u poenima koji se dodaju njihovom trenutnom rejtingu ili pak oduzimaju od rejtinga ako cilj nisu ostvarili.

Shodno tome B-ELO sistem može da iskoristi za Hendikep turnire jer može da odredi prednost koja se daje slabijem igraču ili da u „egal“ mečevima donese ili odnese bodove i jačem i slabijem igraču.

Svaki rejting sistem ima svoje mane i može se „nameštati“ bilo od strane administratora bilo od strane samih igrača. Ali B-ELO sistem garantuje da što više partija igrač odigra sa što većim brojem igrača – njegov rejting će biti realniji. Sistem će funkcionisati i ako igrač učestvuje u igri samo u svom klubu sa ograničenom brojem saigrača, čak u ekstremnoj situaciji kada igrači igraju isključivo između sebe, pa i da taj igrač stalno pobeđuje, u određenom trenutku će razlika između tih igrača biti toliko velika da više neće dobijati poene za pobedu.

Inicijalni rejting

Igrač dobija inicijalni rejting od administratora kada uđe u sistem - pre nego što odigra bilo koji meč. Taj broj je potpuno proizvoljan, ali bi zbog bržeg određivanja realnog trenutnog rejtinga bilo dobro da administrator u određivanju početnog rejtinga bude što realniji. Posle određenog broja odigranih mečeva (50 do 100) rejting igrača će se zaustaviti odnosno izbalansirati na realnoj granici, ali ako administrator može da postavi realniji inicijalni rejting onda bi procena snage igrača bila već posle manjeg broja mečeva na odličnom nivou. Broj odigranih mečeva određuje „robustnost“ procene rejtinga tj. potvđuje realnost rejting vrednosti.

Za određivanje rejtinga iskoristili smo postojeći rejting sistem koji je u upotrebi već 5 godina na Internet stranici Bilijar.club, gde je do sada registrovano preko 3.600 igrača, odigrano preko 4.400 turnira odnosno skoro 140.000 mečeva.

Inicijalne vrednosti rejtinga su određene prema trenutnim grupama koje su igračima bile dodeljene. Veoma važna napomena je da su kod određenog broja igrača grupe bile određene gotovo nasumično jer administratori pri kreiraranju igrača nisu vodili računa o tome u koju grupu ih raspoređuju, bilo da su ih podcenili ili precenili. Takođe, vremenom su iz subjektivnih razloga podizali grupe igrača, vrlo često i nerealno. Ali, baza podataka velikog broja mečeva je mogla da se iskoristi za testiranje B-ELO sistema, tj. da se izbalansiraju ocene igrača čak iako su u startu pogrešno unete. Kod igrača koji su odigrali veći broj mečeva sistem je doveo ocene igrača u sklad.

Bilijar.club klase u odnosu na B-ELO rejting sistem
npr. igrač sa 640 poena je B*** a sa 650 je A* klasa

Sistem

Osnovna postavka B-ELO sistema je da razlika od 100 poena između igrača znači da će bolji igrač osvojiti duplo više partija. U zavisnosti od rejtinga igrača i dužine meča (do koliko partija se igra) moguće je izračunati verovatnoću pobede/poraza odnosno koliko je realno partija da će jedan ili drugi igrač da osvoje.

Na primer, u susretu između igrača koji ima rejting 700 sa igračima različitih nivoa igre, broj očekivanih partija da će protivnik ostvariti je od 1 (najslabiji igrač) do 7 (igrač iste klase ili bolji), što se može iskoristiti i za računanje hendikepa.

Pri određivanju hendikepa uzima se u obzir da maksimalni hendikep može biti 60%, ali će u sledećoj verziji ovaj procenat biti varijabilan u zavisnosti od discipline koja se igra ali i rejtinga lošijeg igrača. Naime, u disciplini 10-ball je lakše dati i veći hendikep slabijem igraču jer je faktor sreće daleko manji nego u igri 9-ball, takođe razlika od 100 poena između A*** i B** ne bi se trebala posmatrati jednako kao razlika od 100 poena između B** i C**i grača

Na osnovu ostvarenog cilja: pobeda u meču kao i broja osvojenih partija – igrač dobija određeni broj poena. Što je veća razlika između ostvarenog rezultata u odnosu na procenjen rezultat igrač može da ostvari veći broj poena (pri pobedi) odnosno da izgubi veći broj poena (u porazu).

Moguća je i situacija da slabiji igrač izgubi meč ali da ostvari cilj da osvoji određeni broj partija, to će mu doneti određeni broj poena a pobedniku ih oduzeti jer nije ostvario cilj da protivnik zadrži ispod nivoa partija koje je realno da ovaj osvoji. Dakle, svako se bori sa svojim ciljem i stepen ostvarenosti tog cilja mu donosi dobit ili gubitak rejting poena. Na turniru, svakako pobednik ide dalje i ima priliku da u sledećem meču opet utiče na svoj rejting i naravno da osvoji turnir.

Maksimalni broj poena koji se u jednom meču može osvojiti ili izgubiti odnosno koji se mogu preliti sa jednog na drugog igrača je ograničen na ±4

Ažuriranje rejting poena se obavlja po završetku turnira ili lige kada se sabiraju svi rejting poeni sa tog takmičenja, odnosno odmah po završetku svakog challenge meča.